در حالی که اقتصاد ایران به‌طور سنتی متکی بر درآمدهای نفتی است، تاکنون مطالعه تطبیقی جامعی با نروژ در دوره پساتحریم (۲۰۱۰–۲۰۲۲) و ارائه چارچوب سه‌سطحی اصلاحات ساختاری، حکمرانی نهادی و تنوع‌بخشی اقتصادی انجام نشده است. این پژوهش با به‌کارگیری روش تحلیل تطبیقی و مرور نظام‌مند ادبیات، وضعیت حکمرانی ایران و نروژ را بر اساس شاخص‌های کلیدی شفافیت، پاسخ‌گویی و اداره کارآمد مقایسه می‌کند و چارچوب سه‌سطحی اصلاحات را تبیین می‌نماید. یافته‌ها نشان می‌دهد ساختار قدرت متمرکز، نبود شفافیت و ضعف نهادهای نظارتی در ایران، موانع عمده‌ای برای توسعه پایدار ایجاد کرده‌اند؛ در حالی که نروژ با ایجاد صندوق ثروت ملی، استقلال نهادی و سیاست‌های شفاف، زیرساخت رشد بلندمدت را فراهم نموده است. همچنین، این مطالعه نشان می‌دهد که تنوع‌بخشی اقتصادی در نروژ از طریق سرمایه‌گذاری در بخش‌های غیرنفتی و اصلاح نظام مالیاتی، وابستگی به نفت را کاهش داده است. در مقابل، اقتصاد ایران به دلیل چالش‌های ساختاری و تحریم‌ها نتوانسته است از وابستگی نفتی فاصله بگیرد. بر اساس این نتایج، پیشنهادهای سیاستی متناسب برای ایران در سه سطح ارائه شده است: (۱) اصلاحات ساختاری مانند تمرکززدایی و تقویت نهادهای رقابتی، (۲) نهادینه‌سازی حکمرانی خوب با شفافیت مالی و پاسخ‌گویی، و (۳) تنوع‌بخشی اقتصادی از طریق توسعه صنایع دانش‌بنیان و اصلاح مالیات. این چارچوب می‌تواند به سیاست‌گذاران ایرانی در کاهش وابستگی به نفت و ارتقای کیفیت حکمرانی کمک کند.